Herman Dirk van Dodeweerd

Armando, geboren als Herman Dirk van Dodeweerd (Amsterdam, 18 september 1929 – Potsdam, 1 juli 2018), was een Nederlandse kunstschilder, beeldhouwer, dichter, schrijver, violist, acteur, journalist, film-, televisie- en theatermaker. Armando was zijn officiële naam; zijn geboortenaam, het pseudoniem zoals hij het noemde, bestond voor hem niet meer. Zelf zag hij zijn werk als 'Gesamtkunstwerk', waarvoor zijn ervaringen uit de Tweede Wereldoorlog in de omgeving van Kamp Amersfoort de basis vormden.

Biografie

Armando bracht zijn jeugd door in Amersfoort. Later studeerde hij een aantal jaren kunstgeschiedenis. Als beeldend kunstenaar maakte hij deel uit van de in 1958 door Jan Henderikse opgerichte Nederlandse Informele Groep (o.a. met Kees van Bohemen, Jan Henderikse, Henk Peeters, Jan Schoonhoven), die in 1960 opging in de Nederlandse Nul-beweging. De leden van de Nul-groep brachten in hun werk een geheel nieuwe, verwondering wekkende visie op bekende dingen. Een typisch voorbeeld: Armando creëerde Het zwarte water, een bassin gemaakt van zwart plastic, gevuld met enkele centimeters water, maar met een grote diepte-illusie.

Als een rode draad door zijn proza loopt de verwerking van het verleden door de overlevenden van de oorlog, vooral door de Duitsers zelf, en de vele schakeringen daarin die hij opmerkte.

Als dichter en kunstenaar was hij verder betrokken bij De Nieuwe Stijl en Gard Sivik. Naast de beeldende kunst en de literatuur was hij ook actief in de journalistiek, theater, televisie, muziek (als violist in het zigeunerorkest van Tata Mirando) en sport (waaronder amateurboksen). Hij speelde gedurende vijfentwintig jaar met Cherry Duyns en Johnny van Doorn in Herenleed, eerst in de televisieserie en daarna in de theaterversie - absurde, traag verlopende taferelen uit een leven met meester-knechtverhoudingen.

Vanaf 1979 woonde hij ruim 25 jaar afwisselend in Amstelveen en Berlijn, waar hij tot 1989 in het oude atelier van de nazi-beeldhouwer Arno Breker werkte. Vanaf die tijd woonde hij in Amstelveen, maar hij had plannen zich in Amersfoort te vestigen, de stad van 'zijn' museum, het Armando Museum. Op 22 oktober 2007 werd dit museum door een uitslaande brand geheel verwoest, waarbij vrijwel de gehele aanwezige collectie en een deel van het documentatie-archief verloren zijn gegaan. Een deel van de geredde collectie werd overgebracht naar het nieuwe Museum Oud Amelisweerd (MOA) in Bunnik. De eerste tentoonstelling van deze collectie in Oud-Amelisweerd werd op 21 maart 2014 door prinses Beatrix geopend.

In 2013 verscheen zijn dichtbundel Stemmen. In november 2015 verschenen onder de titel Waarom 21 nieuwe gedichten bij Uitgeverij Koppernik.

In 2017 trad hij op met Ik hoorde dat er geluisterd werd, begeleid door de Oekraïense accordeonist en bandoneonist Oleg Lysenko, waarin hij voordroeg uit eigen werk. In 2019, een jaar na diens dood, bracht Cherry Duyns met hetzelfde programma een ode aan Armando.

Armando overleed op 1 juli 2018 in de Duitse stad Potsdam. Naar aanleiding van zijn overlijden heeft Museum Voorlinden een voor 2019 geplande overzichtstentoonstelling vervroegd. Deze zou in het kader staan van zijn negentigste verjaardag. De expositie was te bezichtigen tot 5 mei 2019.

Het door hem ontwerpen kunstwerk Der Bogen in de openbare ruimte van Amstelveen, is het grootste kunstwerk dat hij ooit maakte voor de publieke ruimte.

Armando is ook bekend van het begrip 'schuldig landschap'. Het landschap, de natuur, laat zich niet door oorlogshandelingen beïnvloeden en blijft maar groeien en bloeien alsof er niets gebeurd is. Het was voor hem een dilemma of de natuur door haar 'zwijgen' zich mede schuldig aan die handelingen maakte.

Onderscheidingen

1977 - De Herman Gorterprijs voor Het gevecht.

1984 - De F. Bordewijk-prijs voor Machthebbers, verslagen uit Berlijn en Toscane.

1984 - De Multatuliprijs voor Machthebbers, verslagen uit Berlijn en Toscane.

1985 - De eerste Jacobus van Looyprijs, een vijfjaarlijkse oeuvreprijs voor dubbeltalenten.

1987 - De Gouden Ganzenveer voor zijn bijdrage aan het Nederlands cultureel bezit en de verspreiding daarvan in Europa.

1989 - De Multatuliprijs voor De straat en het struikgewas.

2011 - De VSB Poëzieprijs voor Gedichten 2009.

Literatuur (selectie)

Elbrig de Groot ... et al.; vert. Anne Stolz ... et al. Armando : 100 tekeningen, 1952-1984 = 100 Zeichnungen, 1952-1984 = 100 drawings, 1952-1984, 1985 ISBN 90-6918-001-4

Louis Ferron (eindred.). Armando. Schilder-schrijver. Uitg. ter gelegenheid van de uitreiking van de 5-jaarlijkse Jacobus van Looy-prijs aan Armando ISBN 90-6091-232-2

Geertruida Johanna Maria Favié, Mijn schuld is niet van hier. Het poëtische oeuvre van Armando, 2005. Proefschrift Vrije Universiteit Amsterdam ISBN 90-8659-017-9

F. Kuyvenhoven, Index Nederlandse beeldende kunstenaars, kunstnijveraars en fotografen. Teksten in het Nederlands en Engels. 2010. ISBN 978-90-72905-55-0

Niels Cornelissen. Armando Brakman Mutsaers. Over literatuur en filosofie, 2012. Ook verschenen als proefschrift Universiteit Leiden ISBN 978-90-8687-088-2

Hans den Hartog Jager & Christian Ouwens, ARMANDO armando. Rotterdam: Uitgeverij Christian Ouwens, 2015. ISBN 9789490291037