Gerard Reve
AchternaamReve
RoepnaamGerard
Doop-/artiest of echte naamKornelis van het Reve
Geboortedatum1923-12-14
Sterftedatum2006-04-08
Leeftijd82
OorzaakGezondheid
SexeMannelijk

Biografie
Gerard Kornelis van het Reve (geboren te Amsterdam - gestorven te Zulte) was een Nederlands schrijver. Met Harry Mulisch en Willem Frederik Hermans wordt hij tot de drie belangrijkste naoorlogse Nederlandse schrijvers gerekend.

Gerard van het Reve werd geboren in Amsterdam als zoon van Gerard J.M. van het Reve (schrijvend onder de naam Gerard Vanter) en Janetta Jacoba Doornbusch. De latere Rusland-kenner Karel van het Reve was zijn oudere broer. Van het Reve groeide op in de wijk Betondorp in de Watergraafsmeer. Na een niet voltooide opleiding aan het Vossius Gymnasium in de jaren 1936-1940 bezocht hij tot 1943 de Grafische School in Amsterdam. Tot 1947 had hij vervolgens verschillende baantjes, waaronder rechtbankverslaggever voor Het Parool, waar hij Simon Carmiggelt leerde kennen.

Op 9 december 1948 trouwde Reve met de dichteres Hanny Michaelis, een huwelijk dat tot 1956 zou duren. Gedeeltelijk samenvallend met die huwelijksjaren was de periode dat Reve in Engeland verbleef (van 1952 tot 1957). Hij woonde in Londen, volgde cursussen toneelschrijven en werkte enkele maanden als verpleger in het National Hospital for Nervous Diseases. In deze tijd besloot hij alleen nog in het Engels te schrijven. Een van de aanleidingen was de rel die in Nederland was ontstaan over het in 1951 in een tijdschrift gepubliceerde Melancholia dat in strijd zou zijn met 'de openbare orde en goede zeden'. Terug in Nederland ging hij in Amsterdam samenwonen met Wim Schuhmacher die in zijn werk figureert als 'Wimie'.

In 1964 verhuisde hij naar het Friese Greonterp waar hij samenwoonde met zijn nieuwe levenspartner Willem Bruno van Albeda ('Teigetje') en later tevens met 'Woelrat' (Henk van Manen). Na een korte (1971-1974) periode in Veenendaal en Weert te hebben gewoond, vestigde Reve zich in 1974 in Frankrijk waar hij vanaf 1975 samenwoonde met Joop Schafthuizen ('Matroos Vos'). In later jaren verbleven Reve en Schafthuizen afwisselend in Frankrijk en in Nederland, in Schafthuizens woonplaats Schiedam. In 1993 gaven zij de woning in Nederland op en vestigden zich in het Belgische Machelen-aan-de-Leie.

Een bijzondere activiteit van de schrijver was in 1991 het integrale voorlezen - gedurende tien uur - voor de radio van zijn roman De Avonden.

Sinds 1997 leed hij aan de ziekte van Alzheimer. Hij verbleef sinds mei 2004 in een verpleeghuis. Reve overleed op 8 april 2006 in Zulte aan de gevolgen van zijn ziekte. Hij zal volgens zijn partner Joop Schafthuizen in Machelen-aan-de-Leie worden begraven. Gerard Reve is 82 jaar geworden.

Zowel Reve als (de door hem zeer bewonderde) Gustave Flaubert werden feitelijk op 13 december geboren. Uit bijgeloof werd Flaubert op 12 december en Reve op 14 december geregistreerd in het geboorteregister. Reve had liever ook de 12e als geboortedatum gehad, want nu liep de dood voortdurend hijgend achter hem aan, terwijl Flaubert achter de dood aansjouwde (zie: Album Gerard Reve).

Reve schrijft aanvankelijk onder de naam Simon van het Reve. Later schrijft hij onder de namen Gerard Kornelis van het Reve; Gerard Kornelis Franciscus, Markies van het Reve; en tenslotte simpelweg onder Gerard Reve.


Werk - De Avonden
Na een in 1940 in eigen beheer uitgegeven dichtbundel, publiceerde Gerard (toen nog schrijvend onder de naam Simon van het Reve) op 1 november 1947 een eerste roman die nog steeds geldt als een van de grote klassiekers uit de Nederlandse literatuur. De Avonden (dat als ondertitel 'een winterverhaal' meekreeg) beschrijft de laatste tien dagen van 1946 vanuit de beleving van de kantoorklerk Frits van Egters. Ook nu nog heeft dit relaas van een kleinburgerlijk, zeer benauwend bestaan zonder enige illusie en zonder wezenlijk menselijk contact, niets van zijn beklemming verloren. De naargeestigheid van het boek schokte destijds vele critici. Een van hen sprak zelfs van 'mensonterend proza'. Godfried Bomans besprak de roman in 'Elsevier' onder de kop 'Een schrikbarend boek'. Hij had, zo schreef hij, 'zelden een boek gelezen zo naargeestig, zo zeer van iedere positiviteit verstoken, zo grauw, cynisch en volstrekt negatief.'

Vanuit bezorgdheid omtrent Reves geestelijke gezondheid sprak Bomans de hoop uit dat de schrijver 'zijn door God gegeven talent' (dat hij onmiskenbaar aanwezig achtte) in de toekomst zou gebruiken voor een boek dat 'niet alleen psychologisch interessant, doch ook van algemeen menselijk belang is'.

Wel positief was Simon Vestdijk, die wees op de groteske en bevrijdende humor in de roman. Enkele andere critici herkenden in het verhaal van de jonge Frits de stem van een generatie, verdoofd en zonder geloof uit de oorlog gekomen. Reve schreef De Avonden in een zakelijke, registrerende stijl waarin de kleinste details uitvoerig uit de doeken gedaan worden. Het plechtstatige taalgebruik van Frits van Egters zorgt daarbij voor komische effecten.

Dick Matena vertaalde De Avonden, met integrale tekst, in een stripverhaal dat eerst in de Nederlandse krant Het Parool verscheen en later ook in boekvorm werd uitgegeven. Hij kreeg er in 2003 de Bronzen Adhemar voor.

De laatste alinea van De avonden is wellicht een van de mooiste uit de Nederlandse literatuur van de twintigste eeuw:

Hij zoog de borst vol adem en stapte in bed. 'Het is gezien,' mompelde hij, 'het is niet onopgemerkt gebleven.' Hij strekte zich uit en viel in een diepe slaap.

Werk - Werther Nieland
De eerder genoemde techniek, door Reve wel 'noteren zonder te interpreteren' genoemd, is ook terug te vinden in Werther Nieland (1949) en in het al voor 1947 in een tijdschrift verschenen De ondergang van de familie Boslowits. In beide novellen komt de belevingswereld van een kind tegenover de 'onbegrijpelijke' wereld van de volwassenen te staan. De elfjarige Elmer in Werther Nieland krijgt geen grip op de werkelijkheid die hem omringt. Hij vermoedt dat er een verband bestaat tussen allerlei afzonderlijke gebeurtenissen, maar omdat hij nog onvoldoende begrip van de wereld heeft, neemt dat verband in zijn beleving de proporties van iets geheims en toverachtigs aan. Een van de dingen die hij niet begrijpt, is het ongewone gedrag van Werther Nielands moeder. Om zich teweer te stellen tegen het onbegrepene, houdt hij zich bezig met het oprichten van geheime clubs en eigen rituelen zoals het doden van dieren.

Later werk
Na deze vroege werken en een periode waarin hij allerlei genres en andere mogelijkheden uit lijkt te proberen (inclusief een uitstapje naar het schrijven in het Engels), draagt Reves reis naar Edinburgh in 1962 bij tot zijn keuze voor de brief als een voor hem bij uitstek geschikt genre. In 1963 verschijnt het eerste van Reves vele brievenboeken: Op weg naar het Einde, in 1966 gevolgd door Nader tot U. Op het persoonlijke vlak heeft Reve dan al een ingrijpende ontwikkeling doorgemaakt: tijdens het verblijf in Engeland en Schotland komt hij, aldus Reve-kenner Jos Paardekooper, 'tot de conclusie dat hij altijd voor God op de vlucht is geweest'. Op zijn bekering tot het christendom volgt in 1966 zijn toetreden tot de Rooms-katholieke Kerk. In de eerste helft van de jaren zestig begint hij ook in het reine te komen met zijn homoseksuele fantasieŽn waarin religie, dood en erotiek sterk met elkaar verbonden zijn. Duidelijkheid over deze persoonlijke ontwikkeling bieden de Brieven aan Wimie uit deze periode, in 1980 gepubliceerd, en de Brieven aan Josine M. (geschreven tussen 1959 en 1975) die in 1981 werden uitgebracht en waarvan in 1994 een aanzienlijk uitgebreide heruitgave verscheen.

Romans met een sterk autobiografisch karakter waarin Reve ook teruggrijpt op gebeurtenissen uit het verleden zijn Oud en eenzaam uit 1978 (waarin zijn verblijf in Londen en de communistische jeugdkampen die hij als kind bezocht een belangrijke rol spelen) en Moeder en zoon uit 1980. Deze laatste roman is het relaas van zijn ontwikkelingsgang tot het katholicisme en van zijn liefde voor de minnaar die als 'Matroosje Vos' in zijn werk een plaats krijgt.

Werk - Het Boek Van Violet En Dood
Moeder en zoon werd eerder aangekondigd als Het boek van het violet en de dood, de definitieve roman die alle andere romans overbodig zal maken, waarvan in Reves werk regelmatig sprake is. Het eerste hoofdstuk van Moeder en zoon verscheen kort voor de publicatie van deze roman als dummy onder deze steeds weer aangekondigde titel. In 1996 verscheen de reeds zo lang in het vooruitzicht gestelde roman dan toch, onder de iets gewijzigde titel Het Boek Van Violet En Dood. De rode draad in de roman is het overlijden na een verkeersongeluk van de 27-jarige zoon van de buurvrouw van de schrijver in Frankrijk. Tijdens de begrafenis van het slachtoffer dwalen de gedachten van de verteller-schrijver voortdurend af. Hij denkt aan andere jongens en mannen rond wie hij erotische fantasieŽn heeft gesponnen, maar die de dood inmiddels tot zich heeft genomen. Verder mijmert hij over de troost die het katholieke geloof biedt en tussen de bedrijven door vereffent hij, vaak zeer komisch, nog een aantal rekeningen. De schrijvers Rudy Kousbroek, Remco Campert, Renate Rubinstein en Biesheuvel zijn enkele van de slachtoffers. Bovendien 'onthult' Reve in dit boek dat hij de zoon zou zijn van een Noorse zee-officier en dat zijn bekende broer Karel van het Reve slechts een halfbroer is.

Persoon en werk van Reve hebben regelmatig aanleiding gegeven tot grotere en kleinere rellen. Zo moest de auteur in 1966 (het jaar van zijn toetreding tot de Rooms-katholieke Kerk) voor de rechtbank in Amsterdam verschijnen na een aanklacht wegens godslastering. Deze had betrekking op een passage in Nader tot U waarin Reve beschrijft hoe hij gemeenschap heeft met een als ezel geÔncarneerde God. In 1969 baarde Reve opzien door bij de uitreiking van de hem toegekende P.C. Hooftprijs minister Marga Klompť, die hem de prijs overhandigde, te kussen. In die tijd was een dergelijke omgang met bewindspersonen nog hoogst ongebruikelijk. Tot enig rumoer leidde ook de weigering van de CPNB (Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek; de organisator van de Boekenweek) om het door Reve als Boekenweekgeschenk geschreven De vierde man te accepteren.

In 2001 ontstond opnieuw rumoer, nu omdat koning Albert van BelgiŽ weigerde de Prijs der Nederlandse Letteren uit te reiken aan Gerard Reve, omdat diens levenspartner Joop Schafthuizen werd verdacht van ontucht met een minderjarige. De prijs werd uitgereikt door een ambtenaar van de Nederlandse Taalunie.

Gerard Reve wordt gerekend tot de Grote Vier van de Nederlandse naoorlogse literatuur. Zijn werk wordt veel gelezen en vaak besproken en is bovendien nogal eens onderwerp van discussie. De waardering in de literaire kritiek heeft golfbewegingen gekend, waarbij De avonden, Nader tot U, De taal der liefde, Oud en eenzaam, Moeder en zoon en het recentere Bezorgde ouders (over een schrijver die aan de vooravond van Kerstmis gekweld wordt door angsten en homo-erotische fantasieŽn) tot de hoogtepunten worden gerekend, evenals de brievenboeken Brieven aan Wimie 1959-1963 en Brieven aan Josine M. 1959-1975. Minder positief werd gereageerd op onder meer de romans Een circusjongen en Wolf en het brievenboek Brieven aan Bernard S.. Bij verschijnen nauwelijks besproken, maar later gewaardeerd als een van zijn beste boeken, is Werther Nieland.

In de talloze studies en artikelen die over Reve geschreven zijn, is de auteur eigenlijk wel bij bijna alle literaire stromingen ingedeeld. Op grond van zijn eerste werken werd hij wel getypeerd als naturalist en nihilist, op grond van later verschenen werken ook wel als romanticus met mystieke en decadente trekjes. Zelf noemt Reve zich in zijn God & de Kunst, Toespraak in het Muiderslot (uitgesproken bij de uitreiking van de P.C. Hooft-prijs 1968 en gepubliceerd in Vier Pleidooien) een 'romantisch-decadent prozaschrijver en dichter'.

Het rumoer ten spijt is Reve echter wel degelijk officiŽle erkenning ten deel gevallen. In 1974 werd hij benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau waarna in 1993, op zijn zeventigste verjaardag, een bevordering volgde tot Officier in de Orde van Oranje Nassau. Ter gelegenheid van zijn zeventigste verjaardag werd tevens een tentoonstelling over zijn leven en werk samengesteld die gedurende drie jaar in Nederlandse bibliotheken te zien was. In 1998, op zijn vijfenzeventigste verjaardag, werd hij benoemd tot Commandeur in de orde van de Nederlandse Leeuw.

'Revistische' seksfantasieŽn (over 'schone jongens' die niet zelden pijn moeten lijden) en religie (waarbij met name de verering voor Maria - 'De koningin der levenden' en de 'Moeder van de dood' - een belangrijke rol speelt) worden de bepalende thema's in de romans en brieven die in de jaren zeventig verschijnen: De taal der liefde, Lieve jongens en Ik had hem lief. De kale zakelijke manier van schrijven uit het vroege werk is in deze boeken vervangen door een stijl vol tegenstellingen: pathetisch en plechtig, tegenover triviaal, plat en spottend. De 'droomjongen' waarvan in Reves werk zo vaak sprake is, keert ook terug in later werk zoals De stille vriend (1984).

Terug


Medeleven
Albert Bolink2006-04-19 15:03:26

Een ieder weet dat ie moet sterven, Niet iedereen weet of ie tijdens zijn leven iets nuttigs heeft gedaan of dat ie een grootste bijdrage heeft geleverd aan de samenleving.
Beste Gerard , met de laatste 2 dingen die ik dus hier noemde hoef JIj dus niet te twijfelen. Je hebt voor de nederlandse taal veel gedaan en echt dat is onvervangbaar . Rust Zacht in het mooie BelgiŽ !
troostplek.nl11-12-2018

Sterkte aan alle nabestaanden.